Jongeren houden herinnering levend

door Harry SchipperMarijn Fidder (15) en Rick Oosterheert (16) zijn aanwezig bij de herdenkingsplechtigheid die om 13.00 uur begint bij de voormalige Joodse synagoge aan de Jodenkerksteeg in Harderwijk. De twee leerlingen van het Christelijk College Nassau Veluwe mogen - naast familieleden, goede bekenden en vroegere buren - elk een naam 'zeggen' van één van de 21 omgebrachte Joden, wier namen voor eeuwig staan gegraveerd in een marmeren herinneringsplaquette op de muur van het synagogegebouw. ,,Ik hoefde er niet lang over na te denken toen me dit gevraagd werd. Ik vind het best belangrijk dat dit herdacht wordt'', vertelt Marijn. Haar pas overleden opa, Henk Fidder, vertelde altijd veel over de oorlog. ,,Zijn vriendje was Joods en werd in de oorlog opgepakt. Opa zag hem daarna nooit terug.'' Ook Rick leest één van de namen voor, 'want dit mág niet worden vergeten'. ,,Het is een belangrijk stuk van onze geschiedenis. Het heeft veel in Nederland veranderd.'' Rick weet al welke naam hij gaat zeggen: ,,Leo Zwart. Hij was een jongeman van 23, die in november 1942 werd afgevoerd en uiteindelijk in februari 1943 in Auschwitz is gestorven''. Bij Rick kwam veel naar boven toen hij die ene naam voor het eerst zag. ,,Iemand zei eens: 'Eén dode is een tragedie, één miljoen doden is een getal'. Zoiets raakt je. Ik ben me ook een beeld gaan vormen van Leo Zwart. Het was een gewone jongen, 23 jaar. Hoe zag hij eruit? Wat ging er door hem heen toen ze hem afvoerden? Ik denk dat hij zich diep vernederd en gekwetst voelde. Als je je zoiets probeert voor te stellen, is dat heel indringend. Ook weer niet al té indringend'', haast hij erbij te zeggen. ,,Je moet een sterk besef hebben van wat er is gebeurd, maar je er ook niet van ondersteboven raken. Je hoeft niet al het leed van de wereld op je te laden. Maar het is wel goed om er bij stil te staan''.Anton Daniels (73) van de initiatiefgroep Herdenking Joodse Harderwijkers legt uit dat het vorig jaar, bij de allereerste herdenking, precies zeventig jaar geleden is dat de eerste treinen met Harderwijkse Joden gingen rijden. En dat de herdenking eigenlijk zou moeten plaatsvinden op de 27-ste. ,,Maar dat is op zondag, dus we doen het vrijdag 25-ste. Op 27 januari 1945 namelijk bereikten Russische troepen Auschwitz, hét ijkpunt van alle ellende.''Marijn: ,,Wij thuis zijn opgegroeid met de jaarlijkse herdenking op 4 mei. Ik wist er daardoor al veel van. Ik vind zoiets belangrijk. We mogen blij zijn dat we in vrijheid leven. Ik heb álle namen van de omgekomen Joodse Harderwijkers gelezen. Toen ik ze las, dacht ik: wat moeten zij heel veel in angst hebben geleefd''. Rick leest regelmatig boeken over de Tweede Wereldoorlog. ,,Ik vind het de moeite waard om me hierin te verdiepen. Ook nu nog.'' Hij heeft veel vragen. ,,Hoe reageerden de andere Harderwijkers indertijd op de vernederingen die hun Joodse stadsgenoten moesten ondergaan. En op de steeds verdergaande inperkingen van hun vrijheid en hun uiteindelijke deportatie. ,,Was dat onwetendheid, of wisten ze wat hen te wachten stond? Wat deden ze ertegen? Als ik in dezelfde situatie zou zitten zou ik waarschijnlijk niet weten wat te doen.''Marijn heeft de afgelopen weken, bij het leegruimen van de woning van haar overleden opa, veel brieven en ansichtkaarten gelezen die haar opa's ouders in de oorlogsjaren verstuurden en ontvingen. Ook luisterde ze naar cassettebandjes die haar opa tijdens zijn bezoeken aan onder andere kamp Westerbork opnam. Voor later, of voor nu misschien…